شى منه فى حقه ، فلذلك قال جعفر بن محمد الصادق : « اما و اللّه ، لو قرىء القرآن كما انزل لألفيتمونا فيه مسمين كما سمّى من كان قبلنا » « 1 » امير مؤمنان ، قرآن نازل شده را از آغاز تا فرجام گردآورى كرد و آن را مناسب با خودش تأليف نمود ، پس مكى را بر مدنى و منسوخ را بر ناسخ مقدم داشت و هر چيزى را در جاى خود قرار داد . به همين جهت جعفر بن محمد صادق گفته است : به خدا اگر قرآن آنگونه كه نازل شد خوانده مىشد ، هر آينه ما را به نام مىيافتيد همانطور كه نام پيش از ما برده شده است . عبارت : اوله الى آخره ، ناظر به تام و كامل بودن اين مصحف است . مقدم شدن سوره‌هاى مكى بر مدنى هم ناظر به رعايت ترتيب تاريخى است ، اگر چه صريح در اين معنا نيست كه دقيقا ترتيب نزول در اين دو دسته رعايت شده است . مقدم شدن آيات منسوخ بر آيات ناسخ هم باز عبارت ديگرى از تقدم زمانى و ترتيب تاريخى مىتواند باشد ، اما عبارت : ألّفه بحسب ما وجب تأليفه . و وضع كل شىء منه فى حقه ، مبهم است . معلوم نيست حق تأليف ترتيب منطقى است ، يا ترتيب نزول ؟ چه بسا مطالبى در سوره‌هاى مدنى آمده كه از نظر منطقى بايد پيش از آيات سوره‌هاى مكى بيايد . مثلا در بحث حج ، ترتيب منطقى اقتضا مىكند كه در آغاز موضوع از كلى و بحث در وجوب حج شروع شود و آنگاه به شرايط و موانع و خصوصيات بپردازد ، در صورتى كه اصل وجوب حج در سوره آل عمران آيه 96 و 97 آمده كه سوره مدنى است ، اما خصوصيات احكام در سوره حج آيات 25 -

--> ( 1 ) - مصنفات الشيخ المفيد ، ج 7 / 79 .